Hiç 1970’lerden kalma bir rock plağını dinledikten hemen sonra günümüzün pop hitlerinden birini açtığınızda o ani ses patlamasıyla irkildiniz mi? Eliniz hemen ses düğmesine gitmek zorunda kaldı, değil mi? Merak etmeyin, sorun kulaklarınızda veya hoparlörlerinizde değil. Sorun, müzik endüstrisinin yıllardır gizlice yürüttüğü bir savaşta: "Loudness War" yani Ses Savaşları.

Müzik yapımcıları ve plak şirketleri arasında on yıllardır süregelen tuhaf bir inanç var: "Daha yüksek sesli olan şarkı, daha iyi duyulur ve daha çok satar." Bu mantıkla yola çıkarak, şarkıların ses seviyelerini (volume) dijital olarak şişirmeye başladılar. Ama her şeyin bir bedeli var; burada ödenen bedel ise "dinamikler".

Müzikte dinamik aralık, en sessiz an ile en gürültülü an arasındaki farktır. Müziğe hayat veren, ona nefes aldıran şey tam olarak bu iniş çıkışlardır. Bir davulun o patlayıcı vuruşu veya bir fısıltının gerilimi, sessizlikle çevrili olduğu sürece etkilidir.

Ancak sesi sürekli en üst limitte tutmaya çalışırsanız, bu iniş çıkışları tıraşlamak zorunda kalırsınız. Tıpkı bir fotoğrafın kontrastını o kadar açıp, tüm detayların bembeyaz bir ışıkta kaybolması gibi. Ses dalgaları da sıkıştırılır (compression), ezilir ve tekdüze bir "duvar" haline gelir.

Sonuç? Sürekli bağıran ama asla nefes almayan bir müzik. İlk 30 saniyede etkileyici gelebilir ama birkaç dakika sonra beyniniz yorulmaya başlar. "Dinleme yorgunluğu" (listener fatigue) dediğimiz şey tam olarak budur. Radyoda veya kulaklıkta uzun süre müzik dinledikten sonra başınızın ağrımasının veya müziği kapatma isteğinin arkasındaki sinsi sebep genellikle budur.

Eskiden radyolarda ses seviyesi bir rekabet unsuruydu. Bir kanal diğerinden daha gürültülü çıkarsa, dinleyiciyi yakalayacağını düşünürdü. Şimdiyse bu savaş streaming platformlarına taşındı. Ama ironik bir şekilde, Spotify ve Apple Music gibi platformlar artık "ses eşitleme" (normalization) teknolojisi kullanıyor. Yani siz şarkınızı ne kadar patlatırsanız patlatın, sistem onu otomatik olarak kısıyor. Bu da tüm o dinamikleri öldürme çabasını anlamsız kılıyor.

Yine de alışkanlıklar zor ölüyor. Birçok modern prodüksiyon hala o "kırmızı bölgede", yani bozulmanın (distortion) sınırında geziyor. Neyse ki, odyofillerin ve bilinçli dinleyicilerin tepkisiyle son yıllarda dinamik aralığa tekrar önem veren, müziğin nefes almasına izin veren prodüksiyonlar artmaya başladı.

Belki de ses düğmesini sonuna kadar açmak yerine, bırakalım müziğin kendisi bizi nerede yükseltip nerede sakinleştireceğine karar versin. Çünkü sürekli bağıran bir dünyada, bazen en güçlü etkiyi fısıltılar yaratır.