Hepimizin bir sırrı var. Belki de en ciddi, en entelektüel müzik dinleyicisinin bile arabada yalnızken son ses açıp eşlik ettiği, ama arkadaşlarının yanında asla çalmayacağı bir şarkı. İşte onlara 'suçlu zevkler' (guilty pleasures) diyoruz.

Peki, bir zevk neden 'suçlu' olsun ki? Müzikten keyif almanın nesi utanç verici olabilir? Bu terimin kendisi bile, müzik zevklerimiz üzerinde hissettiğimiz tuhaf bir sosyal baskıyı ortaya koyuyor.

'Suçlu zevk' genellikle 'basit', 'ticari', 'klişe' veya 'sanatsal derinliği olmayan' olarak etiketlenen müzikler için kullanılır. Çoğunlukla bunlar pop şarkıları, 80'lerin veya 90'ların unutulmaz ama 'basit' hitleri veya duygusal baladlardır.

Bu suçluluk hissi, 'müzik elitizmi' veya 'snobizm' olarak bilinen bir olgudan kaynaklanır. Bu, belirli müzik türlerinin (genellikle klasik, caz, 'ciddi' rock) diğerlerinden (pop, dans müziği) doğası gereği daha 'üstün' veya 'değerli' olduğu fikridir.

Tarihsel olarak bu ayrım, sınıfsal ayrımlardan geliyordu. Opera veya klasik müzik, eğitimli ve varlıklı üst sınıflara aitken; folk müzik veya baladlar 'halkın' eğlencesi olarak görülürdü.

Modern dünyada bu ayrım, 'özgünlük' ve 'ticaret' üzerinden yürüyor. 'Gerçek' enstrümanlar çalan, kendi şarkılarını yazan (sözde 'özgün') rock grupları, bir prodüktör ekibi tarafından yaratılan (sözde 'ticari') pop yıldızlarından daha 'üstün' kabul edildi.

Müzik eleştirmenleri, on yıllar boyunca bu algıyı pekiştirdi. Nelerin 'iyi' müzik olduğunu, hangi albümlerin 'klasik' sayılması gerektiğini belirleyen bir 'kanon' (kutsal liste) yarattılar. Bu listenin dışında kalanlar genellikle ciddiye alınmadı.

Ancak internet ve streaming platformlarının yükselişi, bu kaleyi temelden sarstı. Artık 'müzik bekçilerine' ihtiyacımız kalmadı. Milyonlarca şarkılık bir kütüphane parmağımızın ucundaydı.

Streaming algoritmaları bizi yargılamaz. Spotify veya YouTube, sizden önce Beethoven dinleyip hemen ardından bir K-Pop şarkısına geçtiğiniz için sizi 'tutarsız' bulmaz. Sadece verilerinizi alır ve benzerlerini önerir.

Bu yeni özgürlük alanı, 'suçlu zevk' kavramını da sorgulamamıza neden oldu. Peki, o 'basit' şarkıları neden bu kadar çok seviyoruz? Cevabı psikolojide yatıyor.

İlk neden 'nostalji'dir. O şarkılar, bize gençliğimizi, ilk aşkımızı veya kaygısız bir yaz tatilini hatırlatır. Şarkının sanatsal değerinden çok, bizde uyandırdığı o güçlü duygusal anıya bağlanırız.

İkinci neden basittir: Dopamin. Pop müzik, dinleyiciyi anında yakalamak için tasarlanır. Akılda kalıcı melodiler (hooks), basit ritimler ve tahmin edilebilir yapılar, beynimizin anında ödüllendirilmesini sağlar. Bu, bilimsel olarak keyif vericidir.

Üçüncü neden, duygusal dürüstlüktür. Bazen 'derin' ve 'karmaşık' bir müzik istemeyiz. Bazen ihtiyacımız olan tek şey, basit bir dille ayrılığı anlatan duygusal bir balad veya sadece dans etmek için yazılmış neşeli bir ritimdir.

Son yıllarda 'Poptimist' adı verilen yeni bir kültürel akım ortaya çıktı. Poptimistler, pop müziğin de en az diğer türler kadar ciddiye alınması gereken, kendi içinde değerli bir sanat formu olduğunu savunur.

Bu akım sayesinde, eleştirmenler artık pop albümlerini de 'yılın en iyi albümleri' listelerine dahil ediyor, onları ciddi analizlere tabi tutuyorlar. Pop müziğin 'basit' olması, onun 'kötü' olduğu anlamına gelmez.

Radyolar, bu elitizmin yıkılmasında her zaman önemli bir rol oynamıştır. Radyo, doğası gereği demokratiktir. Eleştirmenlerin ne dediğinden çok, halkın neyi sevdiğine odaklanır ve o hit şarkıları çalar.

Bir radyo istasyonu, bir rock klasiğinden hemen sonra en yeni pop hitini çalarak, aslında bu türler arasındaki yapay duvarları yıkmış olur. Dinleyiciye tek bir mesaj verir: 'Keyif alıyorsan, bu iyi müziktir.'

Artık 'suçlu zevk' terimini bırakmanın zamanı gelmiş olabilir. Müzikten aldığımız keyif için kimseden özür dilemek zorunda değiliz.

Müziğin temel amacı entelektüel bir egzersiz olmak değil, duygularımızı harekete geçirmektir. Bir şarkı sizi mutlu ediyor, hüzünlendiriyor, dans ettiriyor veya size eski bir anıyı hatırlatıyorsa, o şarkı görevini başarıyla yerine getirmiş demektir.

O yüzden bir dahaki sefere radyonuzda o 'utandığınız' şarkı çaldığında, sesini kısmayın. Keyfini çıkarın. Çünkü zevk, asla suçluluk barındırmamalıdır.